Trafolardan Neden Ses Çıkar?

Trafolardan Neden Ses ÇıkarTrafolar (transformatörler) günlük hayatta bir çok alanda kullandığımız elektrik makinelerindendir. Bilgisayarlarımızda, cep telefonu şarj cihazlarımızda, çeşitli ev eşyalarında kullanılan küçük tip trafolar olduğu gibi, oturduğumuz mahallede bulunan ve elektrik hattımızı besleyen trafolar da büyük tip trafolardır. Hayatımızın her alanında olan trafoların nasıl çalıştığı ve ne işe yaradığı hakkında çok fazla bir bilginiz olmayabilir ve ilgilenmiyor da olabilirsiniz. Ama bazen kullandığımız bir adaptörün veya monitörün içinden ince bir şekilde “vın vın” diye bir ses gelirse veya evimizin yakınında bulunan trafondan gelen vınlama sesleri sizi rahatsız ederse belki bunun nedenini merak edebilirsiniz. Eğer bunların hiç biri olmazsa bile en azından eski bir trafonun yanından geçerken duyduğunuz seslerin nedenini öğrenmek de isteyebilirsiniz.

Trafolar (elektrikce transformatörler) enerji dönüşümü yapmayan elektrik makinelerindendir. Yani girişine uyguladığımız elektrik enerjisini çıkışından da elektrik enerjisi olarak alırız. Elektrik enerjisi dönüşümü yapan elektrik makinelerine motorlar örnek verilebilir. Çünkü motorlar elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirirler.

Trafolar hakkında genel bilgi için buradaki ve buradaki yazılara bakmanız faydalı olacaktır.

Trafolardan gelen vınlama seslerinin birden çok nedeni olabilir. Bunlar trafo sargılarının izolasyonunun bozulması, demir çekirdeği oluşturan plakaların birbirinden ayrılması ve metallerin piezoelektrik özelliği olarak sıralanabilir.

Bilindiği gibi trafolar demir bir çekirdek etrafına sarılan yalıtımlı iletkenlerden oluşmaktadır. Trafoların uzun süre kullanımıyla veya yanlış kullanımıyla bazı sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Bu sorunlardan bir tanesi de iletkenlerin izolasyonlarının bozulmasıdır. İzolasyonların bozulması ile iletkenler birbirleri ile kısa devre oluşur ve ince titreşim ilebirlikte ses çıkarırlar. İzolasyonların bozulması trafonun çalışması açısından da zararlıdır. Çünkü bozulan izolasyonlu iletkenler birbirleri ile kısa devre olduğunda trafonun sarım sayısı düşecek ve dolayısı ile de trafonun çevirme oranı değişecektir.

Trafoların çekirdekleri ince demir plakalarının bir yüzeylerinin yalıtılarak bir araya getirilmesi ile yapılmaktadır. Plakalar arasındaki izolasyonların bozulması veya plakaların birbirinden hafifçe ayrılması ile yine bu plakalar ince titreşimlere neden olarak vızıltı sesinin çıkmasına neden olurlar.

Büyük güçlü trafolardan çıkan seslerin önemli bir nedeni de piezoelektrik özellikten kaynaklanmaktadır. Piezoelektrik özellik bir malzemenin manyetik alanda kalması ile boyunda meydana gelen çok küçük uzama ve kısalmalardır. Trafoların çekirdekleri manyetik alana maruz kaldığında çekirdeği oluşturan demirlerin boyunda hafif bir şekilde uzamalar ve kısalmalar oluşmaktadır. Bundan dolayı büyük güçlü mahallemizde bulunan trafoların yakınlarına gittiğimizde vınlama sesini duyarız.

Trafolar 50Hz’lik frekansta çalıştıklarından yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı vınlama sesi sürekli aynı periyottadır.

1 Aralık 2008 tarihinde yazılan bu yazı toplam 21.291 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...

16 Yorum

  1. fox:

    Güzel Olmuş

  2. gokhandabak:

    bunu bilmiyordum şimdi öğrendim teşekkür…

  3. gürsel:

    trafolardaki vızırtı izolasyondaki düşüşten kaynaklı edy akımlarının oluşmasından değilmidir??
    aynızaman da bir ısı da açığa çıkmak ta
    öyle değilse ve yanlış biliyorsam edy akımlarının ne oldunu anlatabilirmisiniz.

  4. Eddy akımı demir çekirdeği oluşturan plakalarda meydana gelen girdap akımlarıdır.
    Transformatörlerde bakır kayıplarından dolayı sürekli bir ısı açığa çıkmaktadır zaten.
    Zaten yazıda da vınlamanın bi nedeninin de izolasyon bozulmasından kaynaklandığı belirtilmiştir.

  5. tuğra:

    açıklamalar için tşkrler.benim merak ettiğim neden demir nüve kullanıldığı mesela plastik bir dolgu maddesi neden kullanılmıyor demir olması şartmıdır.

    • Buradaki transformatörler hakkındaki yazıyı okursanız transformatörlerin çalışması demir nüvede dolaşan manyetik akı sayesinde olur. Primer sargı tarafından üretilen manyetik akı demir nüveden akar. Sekonder sargı da bu manyetik akıdan gerilim endükler. Manyetik plastik dolgu maddesinden akmayacağı için plastik dolgu kullanılamaz.

  6. tuğra:

    bazı trafolarda sekonder sargı primerin iç kısmında hemen üst üsteler.primerde oluşan manyetik akı herhangi bir demir nüveye gerek duymaksızın direk sekonderi kesip indüklenme meydana getiremezmi verdiğiniz cvp lar için tşkr ederim.

    • Evet dediğiniz türde transformatörler bulunmaktadır. Buradaki yazıda da bahsedilen mantel tipi transformtörler sizin bahsettiğiniz türdeki transformatörlerdir. O yazıyı okursanız şekilde göreceksiniz ki manyetik akının her halükarda bir manyetik devreden akması gerekir. Yani dediğiniz sekonder sargının direk olarak primer sargıdan gerilim endüklemesi mümkün değildir. Çünkü buradaki yazıda okuyabileceğiniz gibi manyetik akının oluşması için nüvenin iletken olması gerekir.

  7. tuğra:

    tşkr ederim sorumun cevabını aldım.

  8. yakup avcı:

    Mahallemizde devasa bir elektrik trafosu yapıldı.Çevresindeki binalarda vinlama sesinden yaşanmaz oldu.Villaların arasındaki boş alana bu trafonun kurulması ne derece doğrudur.Uğultu şeklinde devam eden bu vınlama sesi durdurulamaz mı ? Çok zor durumdayız.Bilgisi olanların açıklamalarına ihtiyacımız var.Selam ve sevgilerimizle.

  9. ufuk:

    MAGNETOSTRİKSİYON: Bazı ferromagnetik materyallerin (demir,nikel) elektromanyetik alan etkisi altında boyutlarındaki değişime magnetostriksiyon denir. trafolardan gelen sesin endenlerinden biride budur.

    PİEZOELEKTRİK özellik bir malzemenin manyetik alanda kalması ile boyunda meydana gelen çok küçük uzama ve kısalmalar değil bazı malzemelere uygulanan mekanik basınç sonucunda, malzemenin elekrik alan ya da elektrik potansiyel yaratma yeteneğidir.

  10. higuain:

    yazınız çok yardımcı oldu teşekkür ederim.
    Benim evimde bir ses sistemim var amfisinin trafosundan da böyle rahatsız edici bir ses geliyordu içini açtım trafonun titrediğini fark ettim titreyen trafo tamir edilebilir mi yoksa değişmesi mi gerekir?
    (genelde hoparlör vınıltıları kondansatörün sızdırmasından kaynaklanır ama ben hepsini kontrol ettim eminim sorun trafo da)

  11. @higuain Trafoların sargılarının yeniden sarılıp tamir edilmesi mümkündür ama küçük trafolarda tamir yerine yenisinin alınması maliyet ve kullanım açısından daha doğru olur.

  12. Yakup Avcı:

    Yukarıdaki yazımda Mahallemizde kurulan elektrik trafosunun açık alanındaki ünitesinden sürekli olarak gelen VINLAM sesi,çevrede oturanları huzursuz etmişti şeklinde yakınmıştım.İlgili yerlerle elektironik posta ile yazıştım.Sızlanmalarımı ilgililkere duyurdum.Binanın dışında bulunan ve sürekli VINLAMA yayan bu ünitenin etrafını suya dayanıklı alçıpan plakalarla çevirdiler.İçerden de sanırım cam yünü ile izole ettiler.sadece üst kısmının açık bıraktılar.Şu anda VINLAMA sesi %90 azalmış durumdadır.Buna sevindik.İlgilenenlere teşekkür ediyorum.Ancak;çevreye yaydığı elektrik dalgalarının sağlık yönünden canlılara ve özellikle insanlara zararı olup olmadığını bilemiyoruz.Bilimsel bir araştırma yapılması uygun olur kanaatindeyim.Bu konuda bilimsel olarak katkıda bulunacak kişi ya da kuruluşlara gereksinimimiz vardır.Bilgilerini paylaşcaklara şimdiden teşekkür ediyorum.Selam ve sevgilerimle.

  13. higuain:

    @elektrici saol yardımın için trafoyu değiştirmedim altındaki süngeri söküp sıkıca vidaladım ses gitti :D

  14. çiğdem ırkkan:

    birkaç aydır yakınımızdaki trafo da arada vınlıyor. Çok rahatsız edici. Nerelere duyurdunuz sorununuzu acaba? yardımcı olabilir misiniz? @Yakup Avcı