Lojik (Sayısal) Devreler

Lojik (Sayısal) DevrelerLojik devreleri anlamak için öncelikle sayı sistemlerini iyi bilmek gerekir. Özellikle binary (ikili) sayı sistemi lojik devrelerin ana mantığını anlamak için çok önemlidir. Lojik devrelerle sinyal taşıma işlemi binary sistem ile açıklanmaktadır. Aşağıdaki tabloda 0’dan 9’a kadar ondalık sayıların binary (ikili) sayı sisteminde karşılıkları verilmiştir.

Ondalık 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Binary 0000 0001 0010 0011 0100 0101 0110 0111 1000 1001

Binary sistemde her basamak bit olarak adlandırılır. Mesela 0101 4 bitlik bir işarettir. İşaretlerin birleşmesiyle kelimeler oluşur . Lojik devrelerde bilgiler bu kelimeler ile taşınırlar.

Lojik devrelerde kapı adı verilen devreler bulunmaktadır. Bunlar; “Ve”, “Veya”, “Değil”, “Ve Değil”, “Veya Değil”, “Ayrıcalıklı Veya ” ve “Ayrıcalıklı Veya Değil” olarak adlandırılırlar. Aşağıda bu kapıların sembolleri ve doğruluk tabloları verilmiştir.

A ve B girişlerinden verilen işaretler çıkıştan C işareti olarak alınmaktadır.

Ve (And) Kapısı: C=AxB

Ve (AND) Kapısı Ve kapısı giriş işaretlerinin çarpımını çıkışına verir. Aşağıdaki doğruluk tablosuna bakılırsa;
A ve B girişlerinin her ikisi de 0 iken C çıkışı da sıfır olur(0x0=0).  A=0, B=1 olduğunda C=0 olur (0x1=0). A ve B’nin diğer değerleri için C’nin değeri tabloda verilmiştir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 0 0 0 1

Veya (Or) Kapısı: C=A+B

Veya (OR) KapısıVeya kapısı giriş işaretlerinin toplamını çıkışa verir. Aşağıdaki doğruluk tablosuna bakarsak;
A ve B giişlerinin her ikisi de 0 iken C çıkışı da sıfır olur (0+0=0). A=0, B=1 olduğunda C=0 olur (0+1=1). A ve B’nin diğer değerleri için C’nin değeri tabloda verilmiştir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 0 1 1 1

Değil (Not) Kapısı: Bu kapı girişin tersini çıkışa verir

Değil (NOT) KapısıDeğil Kapısı girişine uygulanan işareti ters çevirerek çıkışına verir.
Örneğin A=0 iken çıkış işareti B=0 olur. Aşağıdaki tabloda giriş işaretlerine karşı çıkış işaretleri gösterilmiştir.

A 0 1
C 1 0

Ve Değil (NAND) Kapısı:

Ve Değil (NAND) KapısıVe değil kapısı ve kapısının yaptığı işlemin  değilini alarak çıkışa verir. Doğruluk tabloları karşılaştırılırsa bu daha iyi anlaşılır. Giriş işaretlerini çarparak sonucun tersini alır ve çıkışa verir. A=0, B=0 iken C=1 olmaktadır. Aşağıdaki tabloda A ve B girişlerinin farklı değerlerine karşılık C çıkış işaretinin değerleri verilmiştir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 1 1 1 0

Veya Değil (NOR) Kapısı:

Veya Değil (NOR) KapısıVeya değil kapısı ise veya kapısının yaptığı işlemin değilini alır ve çıkışa verir. Aşağıdaki tabloda “veya değil” kapısının işlevi görülmektedir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 1 0 0 0

Ayrıcalıklı Veya (EXOR) Kapısı:

Ayrıcalıklı Veya (EXOR) KapısıAyrıcalıklı Veya kapısı giriş işaretlerinin ikisi de aynı olduğunda çıkışına 0, giriş işaretleri farklı olduğunda çıkışına 1 vermektedir. Aşağıdaki tabloda “ayrıcalıklı veya” kapısının işlevi görülmektedir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 0 1 1 0

Ayrıcalıklı Veya Değil (EXNOR) Kapısı:

Ayrıcalıklı Veya Değil (EXNOR) KapısıAyrıcalıklı Veya Değil kapısı giriş işaretlerinin ikisi de aynı olduğunda çıkışına 1, giriş işaretleri farlı olduğunda çıkışına0 vermektedir. Aşağıdaki tabloda “ayrıcalıklı veya değil” kapısının işlevi görülmektedir.

A 0 0 1 1
B 0 1 0 1
C 1 0 0 1

Lojik devre elemanlarından flip flopların anlatıldığı yazıya buradan ulaşabilirsiniz.

25 Ocak 2008 tarihinde yazılan bu yazı toplam 11.211 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...

4 Yorum

  1. […] devrelerde kullanılan lojik kapılar sembolleri ve doğruluk tablolarıyla buradaki yazıda anlatılmıştı. Bu yazıda dijital devrelerde kullanılan flip flopların çalışmasına […]

  2. […] sayıcılar sayısal devrelerde kullanılan lojik devrelerdir. Daha önce burada ve burada anlattığımız lojik kapılar ve flip floplar ile istenilen bitte sayıcı […]

  3. ya bide şu bilgileri lise öğrencilerinin anlayacağı dilden yazsanız olmazmı yani tamam bilgi güzel ama biraz daha ayrıntılı olmalı diye düşünüyorum sadece üniversite öğrencileri düşünülerek yazılmış bir bilgi bunlar

  4. yunus:

    bu lojik kapıların yeni simgeleri varmış.Değişmiş bunlar?Bir bilginiz varmı?ihtiyacım var yardımcı olabilirmisiniz.