Elektronikte Kullanılan Direnç Çeşitleri

Elektronikte Kullanılan Direnç Çeşitleri

Bütün elektronik devrelerde kullanılan ve devredeki elektron akışına karşı direnç gösteren elemanlara direnç denir. Direncin birimi ohm’dur ve Ω ile gösterilir.

Bir direnç için ana parametre o direncin değeridir. Fakat diğer farklı parametreler de bulunmaktadır. Bütün elektronik elemanlar gibi dirneçler de farklı boyutlarda, şekillerde ve tiplerde bulunabilir. Böylece farklı uygulamalar için kullanılabilen farklı direnç çeşitleri ortaya çıkar. Bir uygulama için kullanılacak doğru direnci belirlemek dikkat gerektirmektedir.

Dirençler Lineer (Doğrusal) veya Lineer Olmayan olarak iki ana grupta incelenebilir.

Lineer (Doğrusal) Dirençler

Ohm kanununa uyan dirençler lineer dirençlerdir. Yani bir direncin değeri üzerinden geçen akıma göre değişmiyorsa bu direnç lineerdir veya diğer bir deyişle doğrusaldır. Lineer dirençler de kendi içinde Sabit Dirençler ve Değişken dirençler olmak üzere iki ana başlıkta incelenebilir.

Sabit Değerli Dirençler

Sabit dirençlerin değeri sabittir. Üretici belirli bir değerde üretir ve bu değer değiştirilmez. En ideal olan sabit direçlerin değeri sıcaklık, voltaj ve frekansla değişmez. Farklı boyutlarda, şekillerde sabit değerli dirençler bulunur. Üretim şekline göre Karbon Bileşimli, Film ve Tel Sarımlı dirençler olarak farklı çeşitleri bulunur.

Karbon Bileşimli Dirençler

Yapılarından dolayı üretim maliyeti en düşük olan bu direnç çeşitleri en genel kullanılan dirençlerdir. Üretiminde kullanılan karbon ve seramik miktarına göre değeri belirlenir. Kullanılan karbon miktarı arttıkça direncin değeri de azalır. Dışındaki renk bantları direnç değerini belirtmek için kullanılır.  Aşağıdaki resimde bir karbon bileşimli direncin yapısı görülebilir.

Karbon Bileşimli Direnç

1Ω ile 22MΩ arasında geniş bir değerde üretilen bu elemanlar düşük güç oranına sahiptir. Genellikle 5Wattan daha düşük güçlü elemanlardır. 

Film Tipi Direnç

Bu elemanlar bir izolasyon malzemesi üzerine film kaplaması ile üretilir ve bu kaplama lazer ile spiral formda kesilir. Direncin değeri film kalınlığıyla belirlenir. Film tipi dirençler karbon bileşimli dirençlerle karşılaştırıldığında daha yüksek toleransa ve daha iyi ısı kararlılığına sahiptir. Bu elemanlar daha yüksek gerilim ve ısı  olan uygulamalarda kullanılır.  Aşağıdaki resimde Film tipi direnç yapısı görülebilir.

Film Tipi Direnç

Tel Sarımlı Direnç

Tel sarımlı direnç veya taş direnç olarak da adlandırılan bu elemanlar yüksek güçlü dirençlerdir. Yalıtkan bir alt tabaka üzerine ince bir metal veya metal alaşım sarılmasıyla yapılırlar. 50W – 300W arasında olan dirençler çok küçük toleranslara sahipken, kW mertebelerinde olan güç dirençlerinin toleransları %5 civarındadır.

Değişken Değerli Dirençler

Direnç değeri değiştirilebilen dirençler değişken değerli dirençlerdir. Bu elemanlar bir sabit direnç ve bir kaydıraç mekanizmasından oluşur. Kaydıraç mekanizması sabit direncin iletkeni üzerine basark farklı noktalarda farklı direnç elde etmeye yarar. Aşağıdaki resme bakılırsa bu direnç tipi daha iyi anlaşılabilir.

Değişken Değerli Direnç

Yukarıdaki resme bakıldığında 3 uçlu bir değişken direnç olan potansiyometrenin iç yapısı görülmektedir. iki uç arasında sabit bir direnç bulunmaktadır ve bu sabit direncin üzerine basan bir sürgülü mekanizma vardır. Bu sürgülü mekanizma sabit direnç üzerinde hareket etririldikçe orta uç ve iki kenar uç arasındaki direnç değeri de değişir.

Lineer Olmayan Dirençler

Lineer olmayan dirençler üzerinden akan akıma veya uygulanan gerilime göre direnci değişen elemanlardır. En çok bilinen ve kullanılan lineer olmayan dirençlere örnek olarak Varistör, LDR ve Termistör gösterilebilir.

Varistör

İki uçlu pasif bir eleman olan varistörlere uygulanan gerilim değerine göre direnci değişir. Varistörler hakkında daha detaylı bilgiyi Varistör Tanımı ve Kullanım Amacı başlıklı yazıda bulabilirsiniz.

LDR

İngilizce Light Dependent Resistor kelimelerinin baş harflerinin birleşimiyle adlandırılan bu direnç tipi ışığa bağlı olarak direnci değişen elemanlardır. Fotodirenç olarak da adlandırılırlar. Işığın olmadığı yerde bu elemanların direnci çok yüksektir. Fakat yüzeyine ışık aldığında direnç düşmeye başlar. 

Termistör

Termistör direnci sıcaklıkla değişen elemanlardır. PTC ve NTC olmak üzere iki farklı çeşit termistör bulunur. Sıcaklık arttıkça direnci artan elemana PTC, sıcaklık arttıkça direnci azalan elemana NTC denir. 

7 Kasım 2018 tarihinde yazılan bu yazı toplam 23 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...