Darbe Gerilimlerinin Ölçülmesi

Darbe Gerilimlerinini ÖlçülmesiBir önceki yazımızda anlattığımız darbe gerilimlerinin ölçüm yöntemlerini bu yazımızda anlatacağız. Darbe gerilimleri;
–Küresel Elektrotlar ile
–Tepe Değer Voltmetreleri ile
–Gerilim Bölücü ile
–Elektrostatik Voltmetre ile ölçülür.

Küresel Elektrotlar İle Ölçme

Standart darbe gerilimlerinin ve cephe süresi 1,2 mikrosaniye, sırt yarı değer süresi 5 mikrosaniye olan darbe gerilimlerinin tepe değerleri küresel elektrotlar ile ölçülebilmektedir. Bu değerlerden küçük cephe ve sırt yarı değer süreleri olan darbe gerilimlerinin ve titreşimli darbe gerilimlerinin küresel elektrotlar ile ölçülmesinde sonuçlar hatalı olabilir.

Küresel elektrotlar ile %50 atlama gerilimi elde etmek için, elektrotlar arası açıklı veya darbe generatörünün dolma gerilimi, tasarlanan atlama gerilimi değerinin %2sinde fazla olmayan basamaklar halinde ayarlanmalıdır.

Her basamakta 5 saniyeden az olmayan aralıklarla altı tane darbe gerilim uygulanır. %50 atlama gerilim tercihan birisi en az 2 diğeri de 4 veya daha çok atlama meydana getiren iki gerilim basamağı veya iki küre aralığı arasında enterpolasyon yapmak suretiyle elde edilir.

Tepe Değer Voltmetreleri İle Ölçme

Tepe Değer Voltmetresi Ölçüm Bağlama Şeması

Yukarıdaki şekildeki gibi kurulan ölçü devresi ile küçük tepe değerli darbe gerilimleri ölçülebilmektedir.

a ve b uçları ölçülecek gerilime bağlanan aletin c ve d uçları elektrostatik voltmetreye bağlanırsa c ve d uçları arasında meydana gelen gerilim voltmetreden okunur ve okunan gerilim kullanılan kondansatörlerin değerleri yardımıyla U2=Cm1U1/(Cm1+Cm2) bağıntısından bulunur.

Küçük tepe değerli darbe gerilimlerinde gerilim değeri daha düşük olduğu için gerilim bölücü kullanılmadan ölçüm yapılabilirken büyük tepe değerli darbe gerilimlerini ölçmek için bir gerilim bölücü kullanılması gerekir.

Gerilim Bölücü İle Ölçme

Bir darbe geriliminin zamana göre değişimi, katot ışınlı osiloskop ile ölçülür. Kator ışınlı osiloskop, ölçü büyüklüğünü giriş tarafında, ölçü yerinde bulunan bir gerilim bölücüsünün sekonder ucuna bağlı bir koaksiyel ölçü kablosundan alır. Yüksek gerilim bağlantı iletkeni, gerilim bölücüsü, ölçü kablosu ve osiloskop bir bütün oluşturur. Eğer sadece tepe değeri ölçümü yapılacaksa osiloskop yerine tepe değer voltmetresi kullanılabilinir.

Gerilim bölücüsü, doğrudan deneye tabi tutulacak cisme ve bunun topraklama ve yüksek gerilim uçlarına paralel olarak bağlanır. Bu bağlantı, deneye tabi tutulan cisim ile darbe generatörü arasındaki iletkenlerin endüktif gerilim düşümünün ölçmeye girmesini önler.

Devrenin toprak tarafında bulunan ve birbirine bağlanan noktalar arasındaki empedans, olduğunca küçük olmalıdır. Bunu sağlamak için devrenin toprak tarafındaki uçlarını birleştirmek üzere manyetik olmayan metalden yapılmış levhalar kullanılır.

Çok çabuk değişen darbe gerilimlerinin cephesi, yaklaşık olarak sinüs eğrisinin ¼ periyoduna eşit alınırsa, gerilim bölücüsü, değiştirme oranın frekansa göre değişimi ile belirtilir. Yüksek frekanslarda gerilim bölücüsünün hatası büyüktür. Eğer gerilim bölücüsü aynı elemanlarda oluşuyorsa değiştirme oranı frekansa bağlı olmaz. Fakat bir gerilim bölücüsünde elemanlar arasındaki endüktans ve kapasitelerden ve toprak ile diğer yabancı cisimlerin yarattığı kapasitelerden kaçınmanın imkanı yoktur. Endüktans en çok istenmeyen elemandır, mümkün olduğunca kaçınılmaya çalışılır.

Bu yazıda Prof. Dr. Muzaffer Özkaya‘nın Yüksek Gerilim Tekniği ve Yüksek Gerilim Tekniğinde Ölçme kitapları kaynak olarak kullanılmıştır.

16 Nisan 2008 tarihinde yazılan bu yazı toplam 5.712 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...

2 Yorum

  1. serhat:

    bu yazının tamamını nasıl bulabilirim yardımcı olurmusunuz tskler

  2. duru duru damar:

    işime çok yaradıteşekkürler :) :D