Bir İletkenin Direncini Etkileyen Faktörler

Elektrik iletim ve dağıtım hatlarında, elektrik tesislerinde ve elektronik devrelerde kullanılan her bir iletkenin bir direnci vardır. İletkenlerin direnci, iletkenin boyuna, kesitine, yapıldığı malzemenin öz direncine bağlıdır. Bu değerlerin değişmesiyle iletkenin direnci değişir. İletkenin direncinin yükselmesiyle iletken üzerindeki gerilim düşümü de artar. Bu nedenle iletkenin direncinin belirlenmesi ve belirli sınırlar dahilinde tutulması önemlidir.

Bir iletkenin direnci R (ohm), boyu l (metre), kesiti S (mm2) ve iletkenin yapıldığı malzemenin öz direnci φ (Ωmm2/m), öz iletkenliği K (m/Ωmm2) olduğuna göre; iletkenin direnci

R=φxl/S veya R=1/(KxS) olur

Direnç Değerinin İletken Boyu İle Değişimi

Bir iletkenin boyu ile direnci doğru orantılıdır. Yani boyu uzadıkça direnci de artar, boyu kısaldıkça direnci de azalır.

Özdirenci ve kesiti aynı olan farklı uzunluktaki iki iletkeni karşılaştırdığımızda;

Birinci İletken İkinci İletken
S1=0,2 mm2 S2=0,2 mm2
l1=50 m l2=25 m
φ1=1,1 Ω/mm2 φ2=1,1 Ω/mm2
R1 = φxl1/S1 = 1,1×50/0,2 = 275Ω R1 = φxl2/S2 = 1,1×25/0,2 = 137,5Ω

Yukarıdaki karşılaştırmada görüldüğü gibi iletkenin boyu kısalınca direnci de kısalmaktadır.

Direnç Değerinin İletken Kesiti İle Değişimi

Bir iletkenin kesiti ile direnci ters orantılıdır. Yani kesit arttıkça direnç azalır, kesit azaldıkça direnç artar.

Özdirenci ve boyu aynı olan farklı kesitlerdeki iki iletkeni karşılaştırdığımızda

Birinci İletken İkinci İletken
S1=0,2 mm2 S2=0,1 mm2
l1=100 m l2=100 m
φ1=1,1 Ω/mm2 φ2=1,1 Ω/mm2
R1 = φxl1/S1 = 1,1×100/0,2 = 550Ω R1 = φxl2/S2 = 1,1×100/0,1 = 1100Ω

Yukarıdaki karşılaştırmada görüldüğü gibi iletkenin kesiti küçüldükçe direnci artmaktadır.

Direnç Değerinin İletken Cinsi İle Değişimi

Bir iletkenin özdirenci ile direnci doğru orantılıdır. Yani iletkenin yapıldığı metalin özdirenç değeri küçük ise direnç küçük, özdirenç değeri büyük ise direnç değeri büyüktür. Öz direnç iletkenin iletkenlik kalitesini gösterir.

Birinci İletken İkinci İletken
S1=0,2 mm2 S2=0,2 mm2
l1=100 m l2=100 m
φ1=0,0178 Ω/mm2 φ2=1,1 Ω/mm2
R1 = φxl1/S1 = 0,0178×50/0,2 = 8,9Ω R1 = φxl2/S2 = 1,1×25/0,2 = 550Ω

Yukarıdaki karşılaştırmada görüldüğü gibi öz direncin büyümesiyle direnç büyümektedir.

Aşağıda farklı iletkenlerin öz dirençleri ve öz iletkenlikleri tablo olarak verilmiştir.

İLETKENİN CİNSİ ÖZDİRENCİ ÖZİLETKENLİK
Bakır 0,0178 56
Alüminyum 0,0258 35
Krom-Nikel 1,1 0,91
Gümüş 0,016 62,5
Çinko 0,063 16

Direncin Sıcaklıkla Değişimi

Tüm iletkenlerin dirençleri sıcaklık ile belirli bir miktar değişir. Bu değişim bazı metallerde direncin artması yönünde olurken bazı iletkenlerde de direnç değerinin azalması yönünde olur. Direncin, sıcaklık faktöründen dolayı değişmesi büyük akım değeri ile çalışan
devrelerde çok önemli değildir. Ancak özellikle elektronik devrelerde dikkate alınmalı ve dirençlerin sıcaklıktan dolayı değerindeki değişmeye bağlı olarak akımda da belirli bir miktar değişiklik olduğu unutulmamalıdır.

18 Ocak 2010 tarihinde yazılan bu yazı toplam 74.574 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...

14 Yorum

  1. bu bir iletkenin direncini etkileyen faktörler sorusuna doqru cewap mı ?

  2. anıl:

    Helal olsun kardeşim çok güzel olmuş ellerinize sağlık performans ödevimi sayenizde yaptın gene teşekkür ederim……

  3. CEVDET:

    yanlış cevap ortam ısısı iletkenin üzerinde kaplama iletkenin saflığı vb birçok etken iletkenin direncini değiştirir.

    • TUNCAY:

      böyle cvplar ile milleti kandırmayın sadec bu kadar mı allah aşkına

    • Semih:

      Dediklerin orada yazanlardan farklı değil sen orada yazanlara örnek vermişsin.Çok bilmişlik yapmayın küçük duruma düşüyorsunuz.

  4. Hüseyin:

    Direnci etkileyen faktörlerden bir diğeri de iletkenin sıcaklığıdır (ısı ve sıcaklık farklı kavramlardır). İletkenin sıcaklığı arttıkça, atomlarının titreşim hareketi artacağı için direnç de artar. Bu yüzden süper iletkenlik için ortam sıcaklığı mümkün olduğunca düşürülmeye çalışılır. Cevde arkadaşın dediği gibi bunun yanında bir çok faktör daha vardır. Ancak temel düzeyde oldukça başarılı bir yazı olmuş.

  5. Ortam ısısı iletkenin sicaklığını etkileyecegi icin direnci de dolaylı olarak etkiler elbette. Dolayısıyla ortam ısısı iletkenliği etkiler demek yerine iletkenin sıcaklığı iletkeni etkiler demek daha kapsamlidir ve bu sekilde yazılmıştır. Ayrıca iletkenin saflığı vs. gibi etmenler de iletkenin cinsi başlığı altında değerlendirilebilir. Çünkü saflık değişirse özdrenci de değişecektir. Bu yazıda bilimsel bir deney yapılıp deney sonuçları aktarılmamıştır. Sadece iletkenliği değiştiren etmenler genel hatlarıyla yazılmıştır.

  6. Mustafa:

    Selamu aleykün. Öncelikle kolay gelsin.

    Yeni üniversiteye başladım ve sıcaklığın dirence etkisi konusuyla ilgili çok büyük sıkıntı çekiyorum. Hocamızın denklemleri yazıp çıkması hasebiyle dersten herhangi bişey anlamış değiliz sınıfça. İnternet üzerindede sıcaklığın dirence etkisi konusu ile ilgili bir anlatım bulamadım. Buradada pek değinilmemiş. Bu konu hakkında bana yardımcı olabilir misiniz? Şimdiden çok teşekkür ederim.

  7. Aleyküm Selam @Mustafa

    Yeni okulun hayırlı olsun. Buraya tıklayarak ulaşacağın yazıda sıcaklığın dirence olan etkisi hakkında daha detaylı bilgi alabilirsin.

  8. Mustafa:

    Hocam Allah sizden razı olsun. Çok faydası oldu. Başarılı bir site, başarılarınızın devamını dilerim.
    Bir sorum daha var onuda verdiğiniz konunun altına sorayım :)

  9. Mustafa:

    Hocam SelamuAleyküm.
    Acaba batarya devreleri ile ilgili bi çalışmanız varmıdır ? İdeal üreteç, gerçek üreteç, akım kaynağı gibi kavramlarla karşılaşıyoruz ve şimdiye kadar hiç görmediğimiz kavramlar. Bunlar hakkında falan istifade edebileceğimiz bi konunuz varmıdır ?

  10. msut:

    iletken telin uzunlugu azlırsa direnci artar mı