Akım mı Çarpar, Gerilim mi Çarpar?

Akım mı Çarpar, Gerilim mi Çarpar?Elektrik ile uğraşanlar için en büyük tehlikelerden biri elektrik çarpasıdır. Öyle ki elektrik çarpması sonucu çarpılan kişi elektriğin gücüne göre çok farklı etkilere maruz kalabilir. Peki elektrik çarpmasında gerilim mi yoksa akım mı önemlidir? Akım mı yoksa gerilim mi çarpar?

Bu sorunun cevabı için öncelikle elektrik çarpması nasıl gerçekleşir onu biraz anlatalım. Elektrik ile temas edilmesi durumunda şayet kişinin aynı zamanda toprakla teması varsa hattan toprağa doğru temas eden kişinin üzerinden bir akım akar. Vücuttan akan bu akım kişinin hücrelerinin yanmasına, şayet akım hayatsal organlar üzerinden akmış ise kişinin ölümüne neden olur.

Elektrik çarpmasının söz konusu olması için gerilim ve akımın kesinlikle aynı anda olması gerekir. Aşağıdaki resimde elektrik hattına dokunan bir kişinin üzerinden akan akım görülmektedir.

Elektrik Çarpılması

Kişinin V potansiyelli hatta dokunması ile üzerinden bir I akımı akmaktadır. Çarpılma anında akımı sınırlayan kişinin vücüdudur. Bu da çok küçük bir dirençtir. Direncin küçük olması akımın yüksek olmasına neden olur.

Kişinin direncinin R olduğunu düşünürsek, V potansiyelli bir hatta dokunduğunda V=RI formülünden üzerinden akan akım I olacaktır.

Çarpılma esnasında vücütta oluşacak hasar çarpan kaynağın gücüyle orantılıdır. Yani kaynak ne kadar güçlüyse kişi üzerinde de o derece yüksek güçlü enerji harcanacaktır. P=VI formülüne göre akımın ve gerilimin çarpımı kişi üzerindeki gücü verecektir. Şu durumda akımın veya gerilimin sadece birinin çarptığını düşünmek biraz anlamsız kalmaktadır. Çünkü harcanan güç akım ve gerilimin çarpımıdır ve gerilim olmadan akım olması söz konusu olamaz. Kaynağın gücünün yüksek olması ile çarpılmanın şiddeti de yüksek olur. Kaynağın gücünün yüksek olması ya geriliminin yüksek olması ile veya akımının yüksek olması ile olur. Mesela 220 Volt’luk bir şebekeye dokunan kişinin üzerinden çok yüksek akımlar akması beklenir. Çünkü şebekenin gücü çok yüksektir ve sonsuz kabul edilir. Oysa bir güç kaynağına dokunarak çarpılan kişinin üzerinden akan akım güç kaynağının gücüyle orantılıdır. Güç kaynağının gücü ne kadar yüksekse akan akım da o kadar yüksek olur.

Aynı zamanda Van de Graaf ve Tesla Üreteçleri incelendiğinde bu üreteçler yüzlerce kilovolt gerilim üretmelerine karşın bunlara dokunan kişilerin her hangi bir çarpılmayla karşı karşıya kalmaları söz konusu olmamaktadır. Çünkü bu üreteçlerin güçleri çok düşüktür ve bunlara dokunan kişinin üzerinden mikroamperler mertebesinde akım geçtiği için çarpılma söz konusu olmamaktadır. Bunu formüle dökersek; 100 kV’luk bir Van De Graaf generatörüne dokunan kişinin üzerinden 10 μA akım aktığını düşünürsek kişinin üzerinde harcanan gücün P=100000*0.00001=1 W olduğu görülür. 1 W’lık bir gücün de kişiye zarar vermeyeceği açıktır.

Sonuç olarak elektrik çarpmasında gerilim veya akımı ayrı ayrı değerlendirmek doğru bir yaklaşım değildir. Çarpılma anında gerilim ve akım aynı anda vardır ve bunların her ikisinin de büyük olması gücün büyük olmasına ve dolayısıyla çarpılmanın şiddetinin büyük olmasına neden olur.

15 Aralık 2008 tarihinde yazılan bu yazı toplam 28.555 kez okunmuştur.

Yazar: elektrikci Pratiği seven mektepli elektrikçi... 2008 yılına kurduğu elektrikce.com'da geçen süre boyunca vakit buldukça bilgi ve çeşitli paylaşımlar yapmakta... Teorik bilgilerin yanısıra pratik bilgileri de paylaşmaya çalışan elektrikce.com'un sahibi ve şimdilik tek yazarı...

9 Yorum

  1. erhan:

    Elektrik çarpması olayı akım veya gerilimden bağımsız değildir muhakkak ama bildiğim kadarıyla elektrik çarpması potonsiyel farktan kaynaklanır.İnsan vucunda elektriğe temas edilen nokta ile temasta bulunduğu yer arasındaki potansiyel fark kadar bu çarpmadan etkilendiği doğru değili şimdi.

  2. Yazıda bahsettiğimiz gerilim potansiyel farkın kendisidir. İki farklı nokta arasındaki potansiyel fark o iki nokta arasındaki gerilimi ifade eder.

  3. remzi karakoç:

    Elektrik çarpması akım ve gerilim kapasitesi ile kişinin vücut direnciyle orantılıdır.hasar ise akımın vücut üzerinden aktığı yerle ilgilidir.

  4. mehmet:

    elektrik tellerininn bir tanesine ellersen elektrik çarparmı

  5. Yalçın:

    İnsanı veya daha genel olarak canlıyı çarpan esas olarak akımdır.Temas edilen kaynağın gücünün önemi de burdan gelmektedir zaten.İnsan için tehlikeli gerilim değeri 65V dir.

  6. Ertan:

    elektrik çarpması hakkında bir çok şey söylenebilir lakin asıl mesele insanın bi iletken olması ve devrenin insanın üzerinden tamamlanması sonucu carpılma olayı gerçekleşir. tabiki burd gerilim düzeyi önemlidir. iletkenin birini ellersem carpar mı demiş mehmet arkadaşımız, unutmayalım elektrikçiler bilir ki nötr canlı uctur yani akım taşır, devre tamamlanması nötr üzerinden tamamlanır buda demek oluyor ki evet çarpar tabi burda topraklama ve yalıtıılmış ortamda bulunma da ayrı bi kriterdir. istediği kadar yüksek bir gerilim olsun yalıtılmıs bir ortamda iseniz bişey olmaz. yani toprak baglanytınız yok ise çarpılma riskni de ortadan kaldırırsınız egerk iyüksek gerilim ise asırı manyetik akıma maruz kalmaktan dolayı bi baş ağrısı yapar. insan için tehlikeli olan gerilim ise 50 v tur. 10mikroamper üstündeki akım geçişi kalp ritmini bozudugndan dolayı ölüme sebep olabilir. adım gerilim ise carpılmada çok önemlidir adımlar arası mesafe potansiyel cadırını büyüceteğinden veya küçülteceginden dolayı çarpılma oranını değiştirir. yani sorunun cevabı akımda carpar gerilim de :) aman akım geçmeyen yerde gerilim olmaz ki demeyin lütfen :) potansiyel farkı en öenmli kanıttır.

  7. hakan:

    benim anlamadığım olay şu arkadaşlar. şarjlı ışıldakların bataryalar (5*5*10 cm ebatlarında) 6V 4ah yazıyo üzerinde. madem ki 10 mikroamper adamı öldürebiliyo bu bataryanın kutuplarına dokunuca neden bir zarar görmüyorum..

  8. murat:

    @hakan
    çarpılma olayı güç ile yani (gerilim x akım) ile ilgili denilmiş, 6v x 4 mili amper çok küçük bi güce tekabül ettiği için (0,024 W) çarpılma hissedilmez. ama akımın kalp ritmini bozma olayı başka bişey muhtemelen, onu bilenler yanıtlasın